Dagboek Wereld Water Forum 3

13-3-2003

Op 15 maart 2003 vertrek ik naar Kyoto. Vanaf 16 maart zal ik u dagelijks op de hoogte houden over mijn impressies van het Wereld Water Forum.

18-3-2003

Hier mijn eerste bericht uit Kyoto.Vanaf nu zal ik proberen om dagelijks een berichtje op te sturen.
Zondag is het Derde Wereld Water Forum (WWF3)geopend. Het wordt in de oude keizerstad Kyoto gehouden, met een aantal sessies in Osaka en Shiga. Ondanks de oorlogsdreiging is er een enorm grote opkomst, ca 7000 mensen. Van de hoogwaardigheidsbekleders die bij de openingsceremonie aanwezig zouden zijn, hebben alleen Chirac en Kofi Anan afgezegd, wat onder de huidige omstandigheden niet verbaast. De organisatie is prima, en op belangrijke punten (stations e.d.) staan Engelstalige borden om de buitenlanders de weg te wijzen, of anders loopt een vriendelijke Japanner wel even mee om de goede knoppen in te drukken op de kaartjesautomaat... Het WWF3 bestaat feitelijk uit twee conferenties: het Forum en de Ministeriele conferentie. Het Forum is een soort platform waar mensen en organisaties die met water te maken hebben (de zogenaamde stakeholders) elkaar kunnen ontmoeten. Daarnaast is er de Ministersconferentie die op 21 maart a.s.begint. Alle wateronderwerpen komen aan bod, van drinkwater via vervuiling van rivieren tot overstromingsgevaar en klimaat. Er worden maar liefst 337 sessies gehouden over 18 onderwerpen, dit onderstreept de doelstelling van het WWF3, namelijk dat het Forum voor iedereen toegankelijk moet zijn, en dat het tot stand komt door de actieve deelname van iedereen die met water te maken heeft. De insteek is deze keer dat de afspraken die eerder zijn gemaakt tijdens het WWF2 en in Johannesburg, vertaald gaan worden in concrete acties.
Tijdens de openingstoespraken werden de prioriteiten voor het WWF3 door de voorzitter van het World Water Council Mahmoud Abu-Zeid genoemd:

In dit verband is de doelstelling van Johannesburg belangrijk, namelijk tot 2015 het halveren van het aantal mensen dat geen toegang heeft tot schoon en veilig water.
Er is veel scepsis over hoe realistisch deze doelstelling is, en de meningen over hoe deze te bereiken, lopen ver uiteen. Chirac bracht in zijn openingstoespraak (via videoverbinding) het belang van samenwerking met de private sector naar voren. Dit kan zeker niet los worden gezien van de actieve opstelling van Franse waterbedrijven op de internationale markt. Ook vanuit de WereldBank wordt er druk uitgeoefend om oplossingen met name in de privatiseringssfeer te zoeken. Aan de andere kant van het spectrum zijn de groeperingen, waaronder ook vrouwenorganisatie, die naast een uitbreiding van geldmiddelen ook en vooral en andere verdeling nastreven, en die met name fondsen voor lokale initiatieven willen.
 

18-3-2003

Hierbij mijn indrukken van de tweede dag van het 3e Wereld Water Forum (WWF3).
Gezien het volle programma van het WWF3 moet ik elke dag kiezen tussen onderwerpen die allemaal wel interessant en belangrijk zijn. Vandaag is de keuze makkelijk, want er is een "gender dag", een dag gevuld met sessies over het onderwerp "vrouwen en water". Allereerst een "gender court", georganiseerd door GWA. In de sessie is een rechtbank nagebootst waar de advocaten voor een gender approach (aanpak waarin er specifieke aandacht voor vrouwen is) bij het oplossen van water problemen betogen. Voorzitter van de rechtbank is de Zuidafrikaanse ambassadeur in Nederland, mrs. Priscilla Jana. De tegenpartij brengt argumenten tegen een gender aanpak naar voren, niet uit kwaadaardigheid maar om scherp te krijgen waar de meeste weerstand ligt tegen een genderaanpak. De weerstand lijkt met name te liggen op het gebied van kosteneffectiviteit. Er wordt betoogt dat een gender aanpak extra kosten met zich meebrengt, en dat niet altijd duidelijk is welke baten ertegenover staan. Dit ondanks de goed gekozen voorbeelden, die een breed gebied bestrijken van drinkwatervoorziening tot overstromingen, van trainingsprogramma's tot de indrukwekkende Zuidafrikaanse aanpak via gender desks. In de zaal is er dan ook een levendige discussie over dit onderwerp. Bij mij blijft de indruk achter dat een omgekeerde redenatie, namelijk zichtbaar maken hoeveel geld er verspild wordt in projecten die mislukken omdat de doelgroep vrouwen er niet bij zijn betrokken, wellicht overtuigender zou zijn. Het tweede deel van de gender day gaat over het onderwerp "gender, water and poverty reduction" en is georganiseerd door NVR, WECF, BPW en NetWwater Sri Lanka. In zijn inleiding benadrukt de Nederlandse ambtelijk delegatieleider het belang van het aspect "gender" voor het oplossen van water problemen. In documentaires worden voorbeelden getoond van projecten die door vrouwen zijn geinitieerd, en die een uitstraling (kunnen) hebben naar andere waterprojecten. In het geval van Sri Lanka is het interessant om te zien hoe men de commitment van de nationale overheid heeft verkregen voor een lokaal drinkwater/ sanitatie project. De desbetreffende Minister was tijdens de sessie aanwezig en maakte duidelijk hoe belangrijk hij dit project vindt. In het project van het Aral meer kunnen we alleen maar hopen dat er snel hulp ook van buitenaf komt om de immense water- en milieuproblemen die vooral vrouwen treffen, te lijf te gaan. Naast concrete projecten was er ook een presentatie over "gender responsive budget analysis", een hulpmiddel dat kan worden ingezet om bij waterprojecten na te gaan in hoeverre deze aan vrouwen ten goede komen. Het is te hopen dat dit soort instrumenten wereldwijd zullen worden ingezet. Dit zou een eerste stap zkunnen zijn om alle genderdoelstellingen die in de afgelopen jaren zijn geformuleerd, daadwerkelijk te gaan monitoren.

20-3-2003

Sinds gisteren zijn de voorbereidingen voor de Ministeriele conferentie in volle gang, en aangezien ik aan de voorbereidingen van de Senior Officials deelneem, heb ik nauwelijks nog tijd om Forum activiteiten te volgen, al houd ik gelukkig nauw contact met de vertegenwoordigsters van NVR, BPW en WECF. Op dinsdag werd het Jeugdforum gehouden, met een flinke delegatie uit Nederland. Juist door de aanwezigheid van zo veel jongeren op een dag valt het eens te meer op dat ze tijdens de rest van de conferentie nauwelijks zichtbaar zijn. Inmiddels wordt steeds duidelijker dat er een inhoudelijke kloof bestaat tussen Forum en Ministersconferentie. Een aantal NGO's vinden de eerste concepten van de Ministersconferentie niet ver genoeg gaan, waaronder de aanwezige vrouwenorganisaties. Jan Pronk deed vandaag in het dagelijkse Forum krantje van zich spreken door voor te stellen om de Ministeriele declaratie maar helemaal achterwege te laten.
Over het nut van het Forum is er veel minder discussie, het is een geweldige mogelijkheid voor mensen uit uiteenlopende landen of organisaties om met elkaar in gesprek te gaan over gemeenschappelijke onderwerpen. In de wandelgangen wordt er dus driftig genetwerkt, en dat begint al 's ochtends in de metro, als je naast iemand met een WWF3 batch op zit...
Ondertussen wordt er hard aan gewerkt om een verklaring op te stellen waar de aanwezige landen mee in kunnen stemmen. In de dialoog tussen ministers en NGO's, die morgen middag gepland staat, is er nog een kans voor de NGO's om hun punten in te brengen in de Ministersconferentie.
Een paar uur geleden hoorden we dat de oorlog is uitgebroken, en dat overschaduwd alles. We kunnen er alleen maar het beste van hopen...

21-3-2003 

Vandaag is de Ministerconferentie begonnen. In de middag staat de dialoog tussen ministers en NGO's op het programma, en afgaande op wat er tijdens het Forum te beluisteren was, zullen de ministers op een aantal punten (bijvoorbeeld public private partnership, klimaat, dammen) stevig worden ondervraagd. Morgen hoop ik hier meer over te kunnen vertellen.
Vanochtend vond het Camdessus panel plaats. Michel Camdessus is de voormalige voorzitter van het IMF, en hij heeft een commissie voorgezeten die recentelijk is gekomen met aanbevelingen over (private) financering in de water sector, het zg Camdessus rapport. Er is met name vanuit NGO's stevige kritiek op dit rapport. De speech van staatssecretaris van Ardenne, waarin ze aangaf dat dit rapport wel een startpunt is maar niet "de" oplossing voor het privatiseringsvraagstuk,en dat een verbreding van de ingeztte discussie nodig is richting o.a. toegang van armen tot veilig en schoon water, en "water for food", en waarin ze aanbood dat Nederland het initiatief neemt voor een wereldwijde dialoog over privatisering, oogstte dan ook veel bijval.
Op het forum leeft dit onderwerp breed; ook toen ik de zaal uit kwam zag ik nog net het staartje van een demonstratieve optocht, die met de leuze "water for people, not for profit" de aandacht van ministers en andere conferentiegangers probeerden te trekken.
Met name voor vrouwen zal het belangrijk zijn dat er bij privatisering stevige voorwaarden worden afgesproken over stakeholder participation, en ook expliciet over de deelname van vrouwen (die immers de meerderheid van de gebruikers zijn), over pricing (eventueel subsidies) en dat er goede wetgeving en handhavingsregels komen met betrekking tot de watervoorziening.
Kyoto zelf heb ik vandaag voor het eerst bij daglicht gezien. Meestal vertrekken we 's ochtends vroeg per metro en komen we pas laat in de avond terug. Vanochtend ben ik met een busje meegereden, langs de rivier naar het conferentiecentrum. Terwijl Japan in vele dingen heel Westers lijkt, zie je dan toch dat de woonwijken en huizen volstrekt anders zijn dan in Nederland. Het meeste valt op hoe dicht huizen (ook vrijstaande) op elkaar staan. Hier is nog minder ruimte dan in Nederland, en veel faciliteiten (winkelcentra, restaurantjes etc) zijn dan ook onder de grond.Het is hier net zo koud als in Nederland, en de kersebloesems beginnen net uit te komen: prachtig!

23-3-2003

Dit is alweer mijn 5e bericht uit Kyoto, en het is inmiddels Zaterdag, 22 maart 2003. De oorlog in Irak is in volle gang. De hevige bombardementen op Bagdad zijn hier op grote videoschermen te volgen. In de wandelgangen wordt het gesprek meer door oorlog dan door water bepaald. Regelmatig hoor je het commentaar van de aanwezigen dat het geld dat jaarlijks nodig is voor het effectief oplossen van de wereldwijde waterproblematiek, in deze oorlog binnen minder dan 10 dagen wordt uitgegeven. Water heeft duidelijk nog niet de prioriteit die het vogens velen verdient, want wereldwijd is de financering van waterprojecten een groot probleem. Over de verschillen in inzicht hoe dit op te lossen, heb ik gisteren al geschreven (nav het Camdessus panel), en die verschillen kwamen in de dialoog tussen NGO's en Ministers weer naar voren. De dialoog was bedoeld om rechtstreeks input vanuit het Forum (vanuit de NGO's) aan de ministers te geven. Maar omdat er maar een klein aantal Ministers in de zaal zaten, en veel Ministers zich door hun een ambtenaren lieten vertegenwoordigen, hadden sommige NGO-vertegenwoordigers het gevoel dat feitelijk niet echt sprake was van een dialoog met "de" ministers, wat tot teleurstelling leidde.
Gisteravond laat had ik nog een heel speciale activiteit: ik nam via een videoverbinding deel aan een conferentie die plaatsvond ter gelegenheid van de uitreiking van de nationale toekomstprijs. De commissie Duurzame Ontwikkeling van de NVR had geregeld dat naast Staatssecretaris, kennisinstituten en bedrijfsleven ook de vrouwenvertegenwoordigster in het panel zat en vragen uit de zaal (in Rotterdam) kon beantwoorden. Ook op deze plaats wil ik ze hartelijk danken voor de perfekte voorbereiding. Ik hoop alleen dat in Rotterdam goed is overgekomen wat we hier doen. Aan deze kant ging alles prima (al kan het altijd beter...), ook vanwege de vragen die ik vooraf van Therese had ontvangen (ik heb me vooraf met hulp van Alice, Maria en Kusum goed voor kunnen bereiden, en bovendien waren de feitelijke vragen door de slechte geluidsverbinding nauwelijks te verstaan).
Het echte werk begint hier op zijn eind te lopen, maar de laatste loodjes wegen (ook bij een Ministersverklaring) het zwaarst. Vandaag stonden een aantal ferme uitspraken van STA vArdenne in het Forumkrantje waarin ze de conceptverklearing eigenlijk onder de maat noemt. In deze sfeer van zeer grote omzichtigheid is dat de knuppel in het hoederhok gooien, wat overigens door zeer veel landen gewaardeerd wordt. Of het tot een concretere verklaring gaat leiden, moeten we maar afwachten.
Morgen worden de Ministersconferentie en het Forum officieel afgesloten. Dan horen jullie meer hierover...

27-3-2003

Beste mensen,
Inmiddels weer vanuit Nederland mijn laatste bericht over het WWF3 in Kyoto, en over de terugreis:

Laatste dag van het WWF3
Tijdens de laatste bijeenkomst van de Ministersconferentie was voelbaar dat veel deelnemers teleurgesteld waren over de officiele ministeriele verklaring. Sinds vrijdag nacht was er feitelijk niets in veranderd, dat betekent: veel woorden (maar liefst 30 punten), heel omzichtige formuleringen, waar weinig tot geen actie uit spreekt, en het weglaten van controversiele maar belangrijke onderwerpen zoals bevolkingsgroei en directe koppeling klimaat en waterproblematiek. En ondanks het feit dat de verklaring uiteindelijk (door veel landen met tegenzin) werd aangenomen, waren er nogal wat landen die gebruik maakten van hun spreekrecht om punten te noemen die ze misten. De EU had samen met 9 andere landen een aanvullende verklaring gemaakt waarin met name meer politieke focus was aangebracht van de onderwerpen die in de 30 punten lange verklaring stonden. Die verklaring mocht worden voorgelezen, maar werden aan het einde vanwege tijdgebrek afgekapt, net als een aantal verklaringen van andere landen. Persoonlijk denk ik dat deze conferentie een gemiste kans was om heel urgente problemen internationaal hoog op de agenda te zetten. En het valt me telkens op dat er in de discussies wel heel veel tijd en aandacht uitgaat naar "technische" oplossingen zoals infrastructurele werken en financeringsmechanismen, maar dat er feitelijk geen discussie tussen ministers onderling en ministers en NGO's is gevoerd over de echte oorzaken van de waterproblematiek en hoe daaraan te werken. En dan hebben we het inderdaad over armoede, en over de enorme toename van de bevolking juist in landen die nu al grote waterproblemen hebben, en over de invloed van klimaatverandering op zeewaterspiegel, verdroging etc. Voorlopig kunnen we alleen maar via de portefeuille van water acties proberen om in praktische zin hier aan te werken. Je moet, denk ik, toch positief blijven denken wil je op den duur een stap in de goede richting zetten. Al blijft het wrang om te zien dat de duizenden beslissers op watergebied die in Kyoto bij elkaar zijn gekomen niet verder zijn gekomen dan de verklaring die er nu ligt...
Kyoto
Na afloop van de conferentie heb ik voor het eerst tijd om de stad te bekijken. Ik kon de terugvlucht pas op de 25e boeken, dus dat geeft me een extra dag voor Kyoto. Wat een fantastische stad! Eeuwenlang het centrum van politieke en religieuze macht en van kunst en cultuur, is het een verzameling van zoveel bezienswaardigheden, dat ik me bij voorbaat beperk tot 2 tempels en het oude centrum in de binnenstad. De tempels die ik bezoek, liggen aan de rand van de stad, tegen de beboste heuvels aan. De fraai aangelegde tuinen maken dan ook veel gebruik van stromend water. Wat een rust, wat een prachtige vormgeving in gebouwen en tuinen, wat een serene sfeer! Hier is een cultuur die al eeuwen lang bestaat en die nog steeds doorwerkt in het dagelijkse leven van Japanners. Al vraag ik me wel eens af hoe men de balans tussen mens en natuur en tussen lichaam en geest die hier wordt nagestreefd, ook in het huidige hectische leven weet te bewaren. De binnenstad is ook bezienswaardig, drukke steegjes, veel kleine winkels, prachtige zijden stoffen en keramiek uitgestald in kleine etalages. In de oude gedeelten van de stad kom je met Engels niet ver, maar gelukkig zijn de Japanners heel beleefd en geduldig tegenover vreemdelingen die met handen en voeten praten. In een klein eethuis kreeg ik niet alleen een overheerlijke sushiplaat (een van de weinige Japanse woorden die ik ken), maar ook nog gratis les in eten met stokjes. En dat alles in een sfeer van vriendelijkheid en gemoedelijkheid, die grote indruk op me maakt.
Terugreis
En ineens is het 25 maart, tijd om te vertrekken. 's ochtends om 6.45 de trein naar Osaka gepakt, onderweg een laatste blik op dit fascinerende land (ik ben vast van plan om nog eens terug te komen), op de eindeloze zee van huizen, wegen, fabrieken, spoorwegen in de vlakte tussen Kyoto en Osaka. De discussie die we al jarenlang in Nederland voeren over "meervoudig ruimtegebruik" is hier al lang in de praktijk gebracht: viaducten die over huizen en tuinen heen lopen, grote kantoorgebouwen en hotels die boven op stations staan, ondergrondse winkel- en uitgaanscentra, en het vliegveld zelf dat in zee is gebouwd: je moet wat als je geen ruimte hebt, en kennelijk kan dat hier allemaal.
Dan inchecken, en vanuit het vliegtuig een laatste blik op Osaka, dat snel onder de regenwolken verdwijnt, en vervolgens via Siberie en Finland, waar de zee nog voor een groot deel bevroren is, naar huis. De kranten in het vliegtuig staan vol over de oorlog, en ergens in de marge soms een klein berichtje dat er in Kyoto een WereldWaterForum is gehouden. Als ik in Amsterdam aankom sta ik weer, in de letterlijke zin van het woord, met beide benen op de grond.